Jak sadzić rabarbar?

Chcesz mieć w ogrodzie własny, soczysty rabarbar, ale nie wiesz od czego zacząć? Z tego artykułu dowiesz się, jak go posadzić, rozmnożyć i pielęgnować, żeby dawał plon przez wiele lat. Krok po kroku przeprowadzę Cię przez cały proces, od wyboru miejsca po pierwsze zbiory.

Co to jest rabarbar i dlaczego go sadzić?

Rabarbar, nazywany też rzewieniem ogrodowym (Rheum), to bylina i warzywo wieloletnie, które może rosnąć w jednym miejscu 10–15 lat. Tworzy ogromne liście na długich, mięsistych ogonkach liściowych i dorasta zwykle do około 100–150 cm wysokości, a z kwiatostanem nawet do 2 m. Do jedzenia nadają się właśnie ogonki liściowe, a nie liście czy korzeń. Warto go posadzić, bo daje wczesnowiosenne plony, kiedy w ogrodzie brakuje jeszcze owoców, świetnie znosi mróz w warunkach Polski i ma szerokie zastosowanie kulinarne: od ciast, przez kompoty, po sosy i przetwory. Ogonki zawierają witaminę C i kwasy organiczne, jednocześnie mają w sobie kwas szczawiowy, który w nadmiarze tworzy ze związkami wapnia szczawian wapnia szkodliwy dla nerek, dlatego spożycie rabarbaru powinno być umiarkowane.

Kiedy sadzić rabarbar?

Najlepszy termin sadzenia rabarbaru to jesień – koniec września i październik, bo wtedy karpy mają czas, aby się dobrze ukorzenić przed zimą i dają wyższe plony już w pierwszym roku zbiorów. W chłodniejszych rejonach Polski często sadzi się rabarbar także wczesną wiosną, w marcu, gdy tylko da się wejść na grządkę, choć przy takim terminie plon w pierwszym sezonie bywa wyraźnie niższy. Pierwsze ogonki liściowe zbierasz dopiero w 2. roku po posadzeniu, a sezon zbiorów trwa zwykle od końca kwietnia lub maja do czerwca, najpóźniej początku lipca. Dobrą praktyką jest zakończenie zbiorów około połowy lub końca czerwca, aby nie osłabiać rośliny na kolejne lata.

Jak przygotować stanowisko do sadzenia rabarbaru – gleba, ph i nasłonecznienie

Rabarbar najlepiej rośnie na stanowisku słonecznym, ewentualnie w lekkim półcieniu, osłoniętym od silnego wiatru. W pełnym słońcu, przy umiarkowanej temperaturze poniżej około 25°C, ogonki szybciej dojrzewają i są bardziej soczyste. Dobrze nasłonecznione miejsce sprzyja też intensywniejszemu czerwieniu ogonków, szczególnie u odmian takich jak rabarbar czerwony, ‘Wiśniowy’, ‘Karpow Lipskiego’ czy ‘Holsteiner Blut’. W większym cieniu rabarbar także sobie poradzi, ale zbiory mogą być późniejsze, a smak mniej wyrazisty.

Pod względem podłoża rabarbar lubi gleby żyzne, próchniczne, wilgotne, ale przepuszczalne. Słabo rośnie na ciężkich glebach gliniastych, zwłaszcza z zastojami wody, bo wtedy łatwo dochodzi do gnicia karpy korzeniowej i zgnilizny ogonków. Optymalne jest pH od 5,7–7,0 lub 6,0–7,0, czyli od lekko kwaśnego do obojętnego, taki odczyn zapewnia najlepsze pobieranie składników pokarmowych i zdrowy wzrost roślin.

Jaka gleba jest najlepsza i jak ją poprawić?

Przed posadzeniem rabarbaru warto przygotować stanowisko porządnie, bo będzie tam rósł wiele lat. Ziemię przekop głęboko, na około 45–50 cm, co pozwoli rozluźnić strukturę i ułatwić wnikanie długiego systemu korzeniowego. Następnie wymieszaj glebę z dużą ilością kompostu lub dobrze rozłożonego obornika, co poprawi zasobność w próchnicę i składniki mineralne. Na glebach lekkich dodaj więcej materii organicznej, żeby lepiej zatrzymywała wodę, a na bardzo ciężkich dorzuć piasek lub drobny żwir, aby zwiększyć drenaż. Jeśli masz wątpliwości co do odczynu, zrób badanie pH, a dopiero potem podejmuj decyzję o ewentualnym wapnowaniu gleb zbyt kwaśnych albo delikatnym zakwaszaniu, gdy pH jest wyraźnie wyższe niż zalecany zakres.

Jak przygotować dołki i ile dodać kompostu lub obornika?

Do sadzenia przygotuj dołki o głębokości około 30 cm, a jeśli przekopałeś glebę wyjątkowo głęboko, możesz je pogłębić do 30–50 cm. Na dno każdego dołka wysyp porcję materii organicznej: kilka litrów kompostu lub 2–4 kg dobrze przekompostowanego obornika na roślinę. Rozłóż ten materiał równomiernie, lekko go wymieszaj z ziemią z brzegów dołka, aby nie tworzyć zbyt zbitej warstwy. Świeży, nieprzefermentowany obornik stosuj bardzo ostrożnie, najlepiej przygotuj stanowisko z jego udziałem sezon wcześniej, bo młode karpy źle znoszą bezpośredni kontakt z mocno świeżym nawozem.

Jak rozmnażać rabarbar przed sadzeniem?

Rabarbar możesz rozmnażać na dwa sposoby: przez rozmnażanie wegetatywne – podział karpy korzeniowej oraz z nasion rabarbaru. Podział karpy daje rośliny silne, szybko plonujące i powtarzające cechy odmiany, dlatego to podstawowa metoda w ogrodach użytkowych. Wysiew nasion bywa wolniejszy, a siewki często nie zachowują cech rośliny matecznej, więc taki sposób poleca się raczej do uprawy kolekcjonerskiej, eksperymentalnej lub gdy chcesz pozyskać większą liczbę nowych roślin o zróżnicowanych cechach.

Jak dzielić karpy i ile pąków powinna mieć sadzonka?

Podział karp rabarbaru najlepiej zaplanować na marzec–kwiecień lub wrzesień–październik, kiedy roślina nie jest w pełni wegetacji, a ziemia jest jeszcze lub już dostatecznie wilgotna. Użyj ostrego szpadla i podziel dużą, zdrową karpę korzeniową na kawałki o masie około 250–300 g. Każda sadzonka powinna mieć co najmniej 1 silny pąk, a w wielu opracowaniach zaleca się fragmenty z 1–2 pąkami liściowymi oraz 1–3 dobrze rozwiniętymi korzeniami. Po podziale sadź karpy od razu na miejsce stałe, nie odkładaj tego na później, bo szybko przesychają. Unikaj fragmentów bez widocznych pąków albo z mocno uszkodzonymi korzeniami, bo takie kawałki słabo się przyjmują lub w ogóle nie wschodzą.

Przy dzieleniu karp dezynfekuj szpadel lub nóż i od razu odcinaj wszystkie zgniłe fragmenty, bo ogranicza to ryzyko chorób, a świeżo podzielonych kawałków nie zostawiaj na słońcu, aby ich nie przesuszyć przed posadzeniem.

Jak siać rabarbar z nasion i czego się spodziewać?

Nasiona rabarbaru wysiewa się zwykle w marcu–kwietniu albo w sierpniu–wrześniu, do lekkiej, przepuszczalnej ziemi na głębokość około 2 cm. Gdy siewki rozwiną 2–3 liście właściwe, możesz je przepikować na rozsadnik lub od razu przesadzić na miejsce stałe, zachowując większe odstępy. Na pierwsze plony czeka się tu wyraźnie dłużej niż przy sadzonkach z podziału karpy, a rośliny z nasion często różnią się między sobą wybarwieniem ogonków i siłą wzrostu. Taki sposób rozmnażania stosuje się, gdy zależy Ci na eksperymentach odmianowych albo chcesz pozyskać dużo młodych roślin do dalszej selekcji, licząc się z tym, że cechy odmiany matecznej mogą się nie powtórzyć.

Jak sadzić rabarbar krok po kroku?

1. Wybierz miejsce w ogrodzie: słoneczne lub w lekkim półcieniu, osłonięte od wiatru, najlepiej w warzywniku, na rabatach przy obrzeżach sadu lub jako tło rabat kwiatowych.
2. Przygotuj stanowisko: głęboko przekop glebę na około 45–50 cm, usuń chwasty i w razie potrzeby popraw strukturę ziemi, dodając kompost lub inne materiały organiczne.
3. Wykop dołki: zrób je na głębokość około 30 cm, w odstępach mniej więcej 1 m, a przy bardzo głębokim przekopaniu gleby możesz je miejscowo zwiększyć do 30–50 cm.
4. Na dno dołków wsyp kilka litrów kompostu albo 2–4 kg dobrze rozłożonego obornika na roślinę i lekko wymieszaj z ziemią z brzegów dołka, aby nie tworzyć ostrej granicy między warstwami.
5. Ustaw karpę lub sadzonkę tak, by pąki były skierowane ku górze, a korzenie swobodnie opierały się na dnie dołka, bez zaginania.
6. Przysyp sadzonkę glebą, kontrolując poziom położenia pąków, a kolejne porcje ziemi dosypuj warstwami, delikatnie je rozdrabniając, żeby nie zostały większe bryły.
7. Dociskaj ziemię wokół rośliny ręką lub stopą, ale z wyczuciem, tak aby usunąć kieszenie powietrzne, jednocześnie nie zagniatając zbyt mocno struktury gleby.
8. Obficie podlej karpę, żeby ziemia dobrze przyległa do korzeni i uzupełniły się puste przestrzenie, a podłoże stało się równomiernie wilgotne.
9. Ściółkuj powierzchnię wokół sadzonki cienką warstwą kompostu lub innej materii organicznej, zostawiając odsłoniętą koronę z pąkami, i oznacz roślinę kołkiem, aby jej nie uszkodzić podczas późniejszych prac.
10. W pierwszym roku po posadzeniu nie zbieraj ogonków liściowych albo ogranicz się do pojedynczych sztuk, bo roślina potrzebuje czasu, by dobrze się ukorzenić i zbudować silną karpę.

Na jaką głębokość sadzić i jak ustawić pąki?

W materiałach o uprawie rabarbaru pojawiają się dwa schematy sadzenia: część źródeł podaje, że pąki powinny znaleźć się 5 cm pod powierzchnią ziemi, inne zalecają jedynie 2–3 cm przykrycia. Głębokość dopasuj do warunków: w rejonach z ostrymi zimami i lżejszą glebą możesz posadzić nieco głębiej, bliżej 5 cm, aby lepiej chronić pąki przed przymrozkami, natomiast na ciężkim, wilgotnym podłożu bezpieczniej jest utrzymać poziom 2–3 cm, żeby nie dochodziło do gnicia. Niezależnie od wariantu ustaw pąk wyraźnie skierowany ku górze, a system korzeniowy rozłóż na dnie dołka w naturalny sposób, bez załamywania i skręcania korzeni.

Jaka rozstawa 1×1 m i jak docisnąć ziemię wokół sadzonki?

Rabarbar z czasem tworzy potężną kępę, dlatego standardowa rozstawa przy zakładaniu rzędu to 1×1 m między roślinami. W ogrodzie przydomowym możesz dać mu jeszcze więcej luzu, przeznaczając nawet około 2 m² na jedną dorosłą roślinę, co poprawia przewiewność i dostęp światła. Ziemię wokół świeżo posadzonej karpy dociskaj stopniowo, okrężnymi ruchami ręką lub ostrożnie butem, starając się usunąć puste przestrzenie, ale nie ubijać powierzchni jak betonu. Na koniec nałóż cienką, kilkucentymetrową warstwę kompostu jako ściółkę, rozkładając ją dookoła rośliny, lecz nie zasypuj samych pąków, aby nie doprowadzić do ich zagniwania.

Jak dbać o rabarbar po posadzeniu – podlewanie, nawożenie i ochrona

Rabarbar ma silny, głęboki system korzeniowy, ale jest wodą bardzo „żarłoczny” i żeby ogonki były soczyste, potrzebuje stałej, umiarkowanej wilgotności gleby. Najbardziej wrażliwy na niedobór wody jest w okresie od maja do sierpnia, kiedy intensywnie rosną liście. W upały sprawdzaj podłoże praktycznie codziennie: ziemia powinna być lekko wilgotna, ale nie rozmoczona. Na glebach gliniastych dbaj o drenaż i unikaj ciągłego zalewania, bo zastój wody szybko powoduje gnicie karpy oraz choroby podstawy ogonków. Pomaga regularne ściółkowanie kompostem lub inną materią organiczną, które ogranicza parowanie wody.

Pod względem nawożenia rabarbar należy do roślin bardzo wymagających. Dobrze sprawdza się schemat, gdzie nawozy podajesz wczesną wiosną, w czerwcu i w sierpniu. Na start sezonu rozsyp warstwę kompostu lub dobrze przerobionego obornika wokół roślin, możesz też sięgnąć po gotowe granulaty, np. SUBSTRAL Nawóz naturalny do Owoców. W czerwcu warto zastosować azot w umiarkowanej dawce, np. w postaci mocznika lub gnojówki, co poprawia rozwój liści i bywa wiązane z niższą zawartością kwasu szczawiowego w ogonkach. Wiosną można sięgnąć po saletrę amonową, a późnym latem, w sierpniu, podać nawóz fosforowy, np. superfosfat, aby wspierać budowę systemu korzeniowego i przygotowanie roślin do kolejnego sezonu.

Pielęgnacja i ochrona rabarbaru są dość proste, ale parę zabiegów trzeba wykonać regularnie. W pierwszym roku uprawy grządka powinna być dokładnie odchwaszczana, bo konkurencja ze strony chwastów może silnie osłabić młode rośliny. W kolejnych latach również usuwaj chwasty, choć rabarbar, jako duża bylina, radzi sobie coraz lepiej. Jak tylko pojawią się wysokie pędy kwiatostanowe, natychmiast je wyłamuj lub przycinaj, bo ich pozostawienie wyraźnie osłabia karpę i opóźnia wegetację. Obserwuj też liście i ogonki pod kątem szkodników i chorób: najczęściej pojawiają się mszyce, a z chorób wirusowa mozaika rabarbaru, plamistość liści rabarbaru oraz różne zgnilizny. Jesienią nadziemne części zwykle zamierają, a w chłodniejszych rejonach możesz okryć karpy warstwą kompostu, suchych liści lub słomy, co dodatkowo zabezpiecza system korzeniowy przed silnym mrozem.

• Jeśli ogonki robią się miękkie, wodniste, a u podstawy pojawia się brązowiejąca, gnijąca tkanka, masz do czynienia ze zgnilizną ogonków liściowych – usuń porażone części, popraw drenaż i ogranicz nadmierne podlewanie.
• Nieregularne, jasnozielone lub żółte wzory na blaszkach liści mogą wskazywać na mozaikę rabarbaru lub wirusową plamistość rabarbaru – takie rośliny najlepiej stopniowo usuwać z uprawy, aby ograniczyć rozprzestrzenianie się patogenu.
• Silnie zwinięte, lepkie liście i obecność drobnych owadów to często znak, że zaatakowały roślinę mszyce – możesz spłukać je mocnym strumieniem wody, zastosować oprysk z mydła potasowego lub preparaty dedykowane, obserwując przy tym, czy nie rozprzestrzeniają dodatkowo chorób wirusowych.

W pierwszym roku po posadzeniu ogranicz zbiory do kilku ogonków z każdej rośliny i kończ wyrywanie łodyg około końca czerwca, bo nadmierne obrywanie liści zubaża karpę, a wysoka zawartość kwasu szczawiowego w rabarbarze obciąża nerki, więc zachowaj umiar i nie stosuj przetworów z korzenia do samodzielnego leczenia.