Nie ma jednej, ogólnopolskiej daty zakazu używania wszystkich pieców na ekogroszek. Termin zależy przede wszystkim od klasy kotła oraz uchwały antysmogowej obowiązującej w danym województwie. Nazwa „ekogroszek” jest obecnie zastępowana określeniem „groszek plus”, ale sama zmiana nazwy nie wyznacza terminu wymiany urządzenia.
Od czego zależy termin użytkowania kotła?
Uchwały antysmogowe przyjmują sejmiki województw. To one określają, kiedy należy wycofać kotły bezklasowe oraz urządzenia 3. i 4. klasy. W niektórych miejscach obowiązują także dodatkowe ograniczenia dotyczące spalania węgla, niezależne od klasy kotła.
Informacje poniżej odnoszą się do stanu wynikającego z regionalnych uchwał znanych w połowie 2024 roku. Przepisy mogą być nowelizowane, dlatego przed podjęciem decyzji trzeba sprawdzić aktualną uchwałę dla konkretnego województwa lub gminy.
Klasa kotła a termin wymiany
Klasa emisyjna znajduje się zwykle na tabliczce znamionowej, w dokumentacji urządzenia albo w certyfikacie. Sam fakt, że kocioł spala groszek plus, nie oznacza jeszcze, że można go legalnie użytkować. Decydujące znaczenie ma zgodność urządzenia z lokalnymi wymaganiami.
| Klasa kotła | Status i ogólny trend wymiany |
|---|---|
| Bezklasowy, tzw. kopciuch | W większości województw termin wymiany już minął lub zbliża się do końca. Takiego kotła nie należy uznawać za legalny tylko dlatego, że jest sprawny technicznie. |
| Klasa 3. i 4. | W wielu regionach obowiązek wymiany przypada na lata 2027–2028. Dokładna data wynika z uchwały właściwej dla danego województwa. |
| Klasa 5. lub ekoprojekt | Takie kotły są zwykle dopuszczone najdłużej. Nie oznacza to jednak bezterminowej legalności, ponieważ niektóre regiony planują dalsze ograniczenia spalania węgla. |
Przykładowo w województwie śląskim kotły klasy 3. i 4. mogą być użytkowane do końca 2027 roku, natomiast dla sprawnego kotła klasy 5 obecna uchwała nie wskazuje daty wymiany. W innych województwach terminy mogą być wcześniejsze. W Krakowie obowiązuje całkowity zakaz spalania węgla i drewna, więc sama 5. klasa kotła nie wystarcza do legalnego użytkowania.
Województwa podlaskie oraz warmińsko-mazurskie nie miały w połowie 2024 roku własnych uchwał antysmogowych tego typu. Nie oznacza to jednak zwolnienia z innych przepisów, w tym wymagań dotyczących jakości paliwa i zakazu spalania odpadów.
Uchwała antysmogowa a cele na 2030 i 2040 rok
Uchwała antysmogowa jest wiążącym prawem lokalnym. To jej zapisy wskazują, czy konkretny kocioł może nadal pracować i kiedy musi zostać wymieniony. Naruszenie uchwały może skutkować kontrolą oraz karą pieniężną, dlatego nie należy opierać się wyłącznie na informacjach prasowych lub zapowiedziach przyszłych zmian.
Daty 2030 i 2040 pojawiają się w strategiach energetycznych oraz dokumentach związanych z polityką klimatyczną. Wyznaczają kierunek odchodzenia od paliw kopalnych, ale nie są jedną, automatycznie obowiązującą datą zakazu każdego kotła na groszek w Polsce. Konkretne ograniczenie musi wynikać z obowiązującego aktu prawnego.
Cel strategiczny nie zastępuje uchwały antysmogowej. O legalności użytkowania kotła decydują aktualne przepisy dla miejsca, w którym znajduje się budynek, oraz klasa urządzenia.
Dyrektywa dotycząca charakterystyki energetycznej budynków, określana jako EPBD, wyznacza długoterminowy kierunek ograniczania kotłów na paliwa kopalne. Nie należy jednak przedstawiać jej celu jako natychmiastowego, jednolitego zakazu obowiązującego dziś w każdym polskim domu.
Jak sprawdzić, czy piec jest nadal legalny?
Właściciel kotła może ustalić swój status w kilku prostych krokach:
- Sprawdź klasę kotła na tabliczce znamionowej, w instrukcji oraz w certyfikacie. Jeśli urządzenie nie ma dokumentów ani oznaczenia klasy, może być traktowane jako bezklasowe.
- Odszukaj aktualną uchwałę antysmogową dla swojego województwa i sprawdź, czy obejmuje także gminę lub miasto, w którym znajduje się budynek.
- Porównaj termin wymiany oraz wymagania dotyczące paliwa z parametrami swojego urządzenia.
- Zachowaj świadectwo jakości paliwa i dowód zakupu. Groszek plus powinien spełniać wymagania określone dla danego sortymentu, a dokument może być potrzebny podczas kontroli.
W razie wątpliwości dotyczących klasy kotła można zwrócić się do serwisanta, urzędu gminy albo właściwego urzędu marszałkowskiego. Nazwa handlowa paliwa nie zastąpi dokumentacji urządzenia ani analizy lokalnych przepisów.
Co zrobić, gdy kocioł trzeba wymienić?
Nie warto czekać do ostatniego terminu. Program „Czyste Powietrze” nie dofinansowuje zakupu nowych kotłów węglowych, także klasy 5, ale wsparcie może obejmować inne źródła ciepła oraz termomodernizację. Sprawdź również programy gminne i wojewódzkie, ponieważ ich warunki i nabory zmieniają się niezależnie od ogólnopolskich strategii.
Najkrócej: kopciuchy w większości regionów powinny już zostać wymienione, kotły 3. i 4. klasy często mają termin do 2027 lub 2028 roku, a kotły 5. klasy pozostają dopuszczone najdłużej. Ostateczną odpowiedź daje jednak uchwała antysmogowa właściwa dla Twojego miejsca zamieszkania.
