Większość śrub mierzy się od spodu łba do końca gwintu, czyli bez uwzględniania łba. Wyjątkiem są śruby z łbem stożkowym – ich długość mierzy się od wierzchołka łba do końca gwintu, a więc z łbem. Do dokładnego pomiaru użyj suwmiarki, ponieważ nawet niewielki błąd może spowodować wybór zbyt krótkiego albo zbyt długiego elementu.
Jak mierzyć długość śruby?
W śrubach z łbem sześciokątnym, walcowym, soczewkowym lub grzybkowym długość oznacza długość trzpienia. Pomiar rozpoczyna się na spodzie łba, w miejscu styku z łączonym materiałem, i prowadzi do końca śruby.
Łeb stożkowy jest wyjątkiem, ponieważ po dokręceniu chowa się w przygotowanym gnieździe i licuje z powierzchnią materiału. W tym przypadku łeb stanowi część długości roboczej, dlatego mierzy się całą śrubę – od najwyższego punktu łba do końca gwintu.
Różnica ma znaczenie przy doborze elementu. Jeśli zmierzysz śrubę stożkową bez łba, możesz zamówić wariant zbyt długi. Z kolei doliczenie łba do śruby sześciokątnej może doprowadzić do wyboru elementu zbyt krótkiego i pogorszyć docisk połączenia.
Typ łba a sposób pomiaru
Poniższa tabela pokazuje, od którego miejsca należy rozpocząć pomiar długości:
| Typ łba | Metoda pomiaru |
|---|---|
| Sześciokątny | Od spodu łba do końca gwintu, bez łba |
| Walcowy, na przykład imbusowy | Od spodu łba do końca gwintu, bez łba |
| Soczewkowy | Od spodu łba do końca gwintu, bez łba |
| Grzybkowy lub zamkowy | Od powierzchni oparcia łba do końca trzpienia, bez łba |
| Stożkowy | Od wierzchołka łba do końca gwintu, z łbem |
Do pomiaru najlepiej użyć suwmiarki analogowej lub cyfrowej. Zaciśnij jej szczęki między właściwym punktem oparcia łba a końcem śruby, bez przechylania narzędzia. Linijka może wystarczyć przy zgrubnej ocenie, ale nie daje takiej dokładności, szczególnie przy krótkich śrubach i łbach stożkowych.
Oznaczenie wymiaru, na przykład M6 × 30, oznacza średnicę gwintu 6 mm i długość 30 mm mierzoną zgodnie z zasadą właściwą dla danego typu łba. Średnicę sprawdza się po zewnętrznej części gwintu, a nie pomiędzy jego zwojami.
Jak obliczyć wymaganą długość śruby?
Przy doborze śruby do połączenia nie wystarczy zmierzyć samego materiału. Trzeba uwzględnić cały pakiet elementów oraz długość gwintu potrzebną do prawidłowego dokręcenia. W połączeniu z nakrętką można zastosować wzór:
Wymagana długość śruby = grubość łączonych elementów + grubość podkładek + wysokość nakrętki + zapas gwintu.
Zapas powinien obejmować co najmniej 1–2 pełne zwoje gwintu wystające poza nakrętkę. Dobór długości przebiega następująco:
- Zmierz grubość wszystkich łączonych elementów.
- Dodaj grubość podkładek stosowanych pod łbem i pod nakrętką.
- Uwzględnij wysokość nakrętki, która musi zostać w pełni zazębiona z gwintem.
- Dodaj zapas na wystający gwint, najlepiej minimum 1–2 zwoje.
- Wybierz najbliższą większą długość standardową, na przykład 50 mm zamiast obliczonych 46,5 mm.
W otworze gwintowanym nie dodaje się wysokości nakrętki. Należy uwzględnić grubość elementu, podkładkę oraz wymaganą długość wkręcenia. Trzeba też sprawdzić, czy śruba nie oprze się o dno ślepego otworu, zanim docisną łączone części.
Podkładka zwiększa grubość całego pakietu, więc pominięcie jej w obliczeniach może skutkować zbyt krótką śrubą. Zbyt krótki gwint nie wykorzysta w pełni nakrętki, a zbyt długi element może kolidować z innymi częściami konstrukcji.
Najczęstsze błędy przy pomiarze
Najwięcej pomyłek wynika z pomieszania punktu początkowego pomiaru albo nieuwzględnienia elementów znajdujących się między łbem a nakrętką. Zwróć uwagę na następujące błędy:
- Mierzenie śruby stożkowej od spodu łba zamiast od jego wierzchołka.
- Doliczanie łba do długości śruby sześciokątnej, walcowej lub soczewkowej.
- Używanie linijki zamiast suwmiarki przy krótkich lub precyzyjnie pasowanych elementach.
- Pominięcie grubości podkładek podczas obliczania długości całego połączenia.
- Wybór śruby dokładnie o wyliczonej długości, bez uwzględnienia najbliższego większego wymiaru standardowego.
- Brak miejsca na co najmniej jeden pełny zwój gwintu za nakrętką.
Najprostsza zasada brzmi: łby wystające mierzy się bez łba, a łby stożkowe – razem z łbem. Po ustaleniu punktu pomiaru sprawdź jeszcze średnicę gwintu, grubość wszystkich elementów oraz podkładki, a następnie wybierz najbliższą większą długość katalogową.
