Kiedy sadzić ziemniaki? Porady i najlepszy termin

Planujesz własne ziemniaki i zastanawiasz się, kiedy dokładnie zacząć sadzenie? Chcesz dobrać termin tak, by plon był wysoki, a bulwy zdrowe i trwałe? Z tego artykułu dowiesz się, jak ustalić najlepszy termin sadzenia oraz jak krok po kroku przygotować glebę, sadzeniaki i całe pole.

Kiedy sadzić ziemniaki – jak ustalić najlepszy termin

W uprawie ziemniaka nie patrzy się najpierw w kalendarz, tylko w glebę. Termin sadzenia zależy przede wszystkim od temperatury gleby mierzonej na głębokości 10 cm oraz od tego, czy masz odmiany bardzo wczesne, wczesne, czy późne. W warunkach Polski sadzenie rozciąga się zwykle od końca marca do połowy maja, przy czym na cieplejszych terenach zaczyna się znacznie wcześniej. Gdy zbytnio się spóźnisz, bulwy gorzej się ukorzenią, słabiej wykorzystają składniki pokarmowe i pogorszy się ich jakość oraz trwałość przechowywania.

Temperatura gleby potrzebna do sadzenia

Żeby dobrze trafić z terminem, musisz kontrolować temperaturę podłoża termometrem glebowym na głębokości około 10 cm. Dla bardzo wczesnych odmian ziemniaka można wchodzić w pole już przy 6°C, ale trzeba liczyć się z większym ryzykiem chłodów. Za minimalną temperaturę, przy której nie obniżasz plonu, przyjmuje się 8°C, a praktyka ogrodnicza pokazuje, że najlepiej poczekać, aż gleba osiągnie 8–10°C, bo wtedy sadzeniaki szybciej ruszają i równiej wschodzą.

Te wartości można powiązać z konkretnymi sytuacjami:

• 6°C – dopuszczalne przy sadzeniu odmian bardzo wczesnych i wczesnych, gdy zależy ci na możliwie szybkim zbiorze.
• 8°C – bezpieczna dolna granica temperatury gleby dla większości upraw, przy której nie ma wyraźnego spadku plonu.
• 8–10°C – zakres optymalny w praktyce, szczególnie na glebach cięższych i w chłodniejszych rejonach.

Terminy sadzenia według regionów Polski

W Polsce termin sadzenia ziemniaka mocno zależy od regionu i lokalnego mikroklimatu. Na Dolnym Śląsku pola nagrzewają się szybciej, więc gospodarstwa startują często już od połowy kwietnia. Na przeciwległym biegunie jest Suwalszczyzna z długą, chłodną wiosną, gdzie ziemniaki trafiają w glebę dopiero w połowie maja. Na każdym terenie istotny jest też typ gleby: gleba lekka nagrzewa się szybciej, a ciężka i podmokła długo trzyma zimno i wodę.

Jak rodzaj gleby wpływa na termin sadzenia?

Typ gleby decyduje o tym, jak szybko możesz wjechać na pole z sadzeniakiem. Gleba lekka szybciej się nagrzewa, łatwiej odprowadza nadmiar wody i dzięki temu pozwala na wcześniejsze wejście w pole, nawet w końcu marca czy na początku kwietnia. Przy glebie ciężkiej, gliniastej lub podmokłej musisz poczekać dłużej, aż powierzchnia i wierzchnia warstwa dobrze przeschną, bo w zbyt mokrej ziemi sadzeniaki ziemniaka łatwo gniją, a wschody są rzadkie.

W zależności od typu gleby warto stosować różne zabiegi:

• Na glebach lekkich – wykonaj wcześniej orkę i bronowanie, żeby zatrzymać wilgoć i poprawić strukturę, ale nie zwlekaj z sadzeniem, gdy gleba ma już odpowiednią temperaturę.
• Na glebach ciężkich i podmokłych – wiosną dopuszcza się ponowną orkę i bronowanie, ale trzeba odczekać, aż powierzchnia przeschnie, by nie doprowadzić do zaskorupienia i zniszczenia struktury.
• Przy glebach silnie zbitych – rozważ wcześniejsze głębsze przeoranie jesienią, aby wiosną ograniczyć prace do bronowania i wyrównania pola.

Jak przygotować pole przed sadzeniem ziemniaków?

Zabiegi jesienne – orka, podorywka i nawożenie obornikiem

Dobre pole pod ziemniaka przygotowuje się już poprzedniej jesieni. Podorywka płytka pomaga zniszczyć chwasty, w tym perz, rdest i lebiodę, a przy tym miesza resztki pożniwne z glebą. Po niej wykonuje się zwykle podwójne bronowanie, które wyrównuje powierzchnię i poprawia napowietrzenie. Jesień to też idealny czas na nawożenie obornikiem w dawce około 25–30 t/ha, bo obornik zdąży się rozłożyć i nie będzie działał jak świeży nawóz. Przed zimą warto przeprowadzić orkę zimową na głębokość około 25 cm na glebach lekkich i do 30 cm na glebach ciężkich, najlepiej razem z przyoraniem obornika oraz nawozów z fosforem i potasem.

Praktyczna kolejność jesiennych zabiegów wygląda tak:

• Najpierw wykonujesz płytką podorywkę i podwójne bronowanie dla rozdrobnienia resztek i zwalczania chwastów.
• Później rozrzucasz obornik w dawce 25–30 t/ha i robisz orkę zimową na 25 cm (gleba lekka) lub do 30 cm (gleba ciężka), przy okazji możesz przyorać nawozy fosforowo-potasowe.

Wiosenne przygotowanie – bronowanie i nawozy azotowe

Wiosną pole pod ziemniaki wymaga odświeżenia. Wykonuje się bronowanie lub włókowanie, które przerywa parowanie wody z powierzchni, przyspiesza nagrzewanie wierzchniej warstwy i mechanicznie niszczy pierwsze chwasty. Na glebach ciężkich można dodatkowo wykonać płytką orkę wiosenną, jeśli struktura jest bardzo zbita. To także dobry moment na zastosowanie nawozów azotowych, np. siarczanu amonu, przed samym sadzeniem, tak aby składnik był dostępny od początku wegetacji. Przy odmianach wczesnych uważaj jednak na dawkę azotu, bo nadmiar azotu prowadzi do bujnego wzrostu naci kosztem bulw, ich późniejszego zawiązywania i gorszej jakości przechowalniczej.

Wapnowanie i analiza chemiczna gleby

Ziemniak lubi podłoże lekko kwaśne, ale nie zbyt mocno zakwaszone. Optymalne pH gleby dla ziemniaka to 5,5–6,5, co zapewnia dostępność większości składników pokarmowych. Wapnowanie trzeba zaplanować z wyprzedzeniem, najlepiej na kilka miesięcy przed sadzeniem, ponieważ ziemniaki są wrażliwe na świeże wapno i przy bezpośrednim wapnowaniu pogłównym mogą gorzej rosnąć i łatwiej łapać choroby. Ilość wapna i jego formę zawsze ustalaj na podstawie analizy chemicznej gleby, bo tylko tak dopasujesz dawkę do aktualnego odczynu i zawartości magnezu.

W praktyce sprawdzają się następujące rozwiązania:

• Wapna sypkie (np. Kujawit, Radkowit) – stosuj na gleby bardzo kwaśne, o niskiej zawartości magnezu, gdy trzeba mocniej podnieść pH.
• Wapna granulowane (Polcalc III Generacji®, Polcalc Magnez PLUS) – dobre, gdy odczyn jest już bliski optymalnemu, a gleba wymaga uzupełnienia wapnia i magnezu.
• We wszystkich przypadkach dawki wapna dobieraj na podstawie aktualnej analizy gleby, a wapnowania pogłównego pod ziemniaki unikaj.

Jak podkiełkowywać i przygotować sadzeniaki?

Dobre przygotowanie sadzeniaków ziemniaka to połowa udanej uprawy. Około 6–8 tygodni przed planowanym sadzeniem możesz rozpocząć podkiełkowywanie. Umieść bulwy w skrzynkach lub na tackach w jednym lub dwóch rzędach, w jasnym pomieszczeniu o temperaturze 10–15°C, wilgotności na poziomie około 80–85% i z dobrą wentylacją. Światło powinno być rozproszone, nie ostre, żeby kiełki były krótkie, grube i zielonkawe, a nie wyciągnięte i łamliwe. Przy przenoszeniu sadzeniaków działaj ostrożnie, bo kiełki są bardzo delikatne i nie wolno ich łamać, jeśli chcesz mieć równomierne wschody.

Podczas przygotowania sadzeniaków wykonaj także kilka dodatkowych czynności:

• Wybieraj kwalifikowane sadzeniaki – są zdrowsze, mniej porażone chorobami i dają bardziej wyrównany plon.
• Postaw na rozmiar bulw 3–5 cm, bo taka średnica najlepiej łączy siłę wzrostu z ekonomiką zużycia materiału.
• Zaprawiaj sadzeniaki tuż przed sadzeniem, na suchych i zdrowych bulwach, aby ograniczyć choroby (np. rizoktonioza, parch zwykły) i szkodniki glebowe, w tym drutowce.

Jak głęboko i gęsto sadzić ziemniaki?

Głębokość i gęstość sadzenia mocno wpływają na wiązanie i jakość bulw. W praktyce ziemniaki sadzi się zwykle na 7,5–15 cm głębokości, przy czym standardowa głębokość to około 10 cm, zależnie od typu gleby i sposobu uprawy. Na glebach lekkich można sadzić nieco głębiej, na ciężkich – płyciej, by ułatwić wschody. W części ogrodniczych porad spotkasz też informację o przykryciu sadzeniaka warstwą ziemi o grubości około 2 cm; dotyczy to jednak raczej uprawy w pojemnikach czy przy bardzo płytkich rowkach, a późniejsze formowanie redlin zwiększa faktyczną głębokość umieszczenia bulw.

Żeby dobrze rozplanować pole, zwróć uwagę na rozstaw:

• Międzyrzędzia 60–65 cm – standardowy odstęp przy uprawie w gruncie, ułatwia przejazdy i obredlanie.
• Przy sadzeniu maszynowym sadzarką i ciągnikiem stosuje się np.: 67,5 cm międzyrzędzi i sadzenie co 30 cm, 75 cm międzyrzędzi i sadzenie co 25–28 cm lub 90 cm międzyrzędzi i sadzenie co 22 cm.
• Odstęp w rzędzie utrzymuj w granicach 20–40 cm, dobierając go do wielkości sadzeniaka i typu odmiany (większe i późne – luźniej, mniejsze i wczesne – ciaśniej).
• Redliny formuj po raz pierwszy przed sadzeniem lub w jego trakcie, a następnie poprawiaj je w miarę wzrostu roślin, by osłonić rozwijające się bulwy.

Jak pielęgnować ziemniaki po posadzeniu – obsypywanie, nawadnianie i ochrona?

Po posadzeniu ziemniaków zaczyna się etap pielęgnacji, który decyduje, ile zbierzesz z hektara czy z grządki. Najpierw działa się przeciw chwastom: przed wschodami można kilkakrotnie przejechać broną lekką, a po pojawieniu się łętów wchodzi w grę obredlanie połączone z usypywaniem redlin. Obsypywanie poprawia napowietrzenie strefy korzeniowej, utrzymuje wilgoć i – co bardzo ważne – chroni bulwy przed zielenią i nagrzaniem, bo odsłonięte od słońca ziemniaki robią się zielone i niejadalne. W okresie tworzenia bulw i w czasie suszy trzeba zadbać o nawadnianie, szczególnie na glebach lekkich. Ochrona dotyczy też chorób i szkodników: groźna jest zaraza ziemniaka (Phytophthora infestans), a z owadów przede wszystkim stonka ziemniaczana; do tego dochodzi presja drutowców i innych szkodników glebowych.

W praktyce warto stosować kilka prostych zasad:

• Brona lekka – stosuj ją przed wschodami, gdy redlin jeszcze nie widać, żeby mechanicznie niszczyć chwasty bez uszkadzania kiełkujących roślin.
• Obredlanie i obsypywanie – wykonuj po wzejściu roślin, aby podwyższyć redliny, ograniczyć zielone bulwy i poprawić napowietrzenie oraz warunki dla systemu korzeniowego.
• Po zakończeniu wegetacji usuń i wynieś z pola rośliny z objawami chorób, co ograniczy źródło infekcji w kolejnych latach.

Nadmierne dawki azotu pod wczesne ziemniaki powodują opóźnione zawiązywanie bulw i wyraźne pogorszenie jakości przechowalniczej plonu.

Kiedy zbierać ziemniaki i jak je przechowywać?

Moment zbioru zależy głównie od rodzaju odmiany i celu uprawy. Wczesne ziemniaki przeznaczone do szybkiego spożycia możesz wykopywać, gdy kwiaty obumierają, bo wtedy bulwy mają już rozsądny rozmiar, ale jeszcze delikatną skórkę. Z kolei ziemniaki na główny plon warto zostawić dłużej, aż liście i łodygi zżółkną i zaczną zamierać, co oznacza zakończenie wegetacji. Na 1–2 dni przed wykopkami zatrzymaj podlewanie albo poczekaj na przesuszenie wierzchniej warstwy, bo sucha gleba daje czystszy zbiór. Do wykopywania użyj wideł lub szpadla, wbijając je bokiem redliny, żeby nie pokaleczyć bulw.

Po wyjęciu ziemniaków z gruntu przyda się kilka kroków przygotowujących je do przechowania:

• Lekko podsusz z bryłką ziemi – rozłóż bulwy w suchym, przewiewnym miejscu i nie myj ich od razu, ziemia ochroni skórkę.
• Przebierz ziemniaki, odrzucając uszkodzone bulwy, porażone chorobami lub mocno zranione narzędziem podczas wykopków.
• Wykonaj prosty test twardości skórki: jeśli skórka łatwo się ściera pod palcem, ziemniaki przeznacz do szybkiego spożycia, a bulwy z twardą, mocną skórką odłóż jako materiał do dłuższego przechowania.
• Do składowania wybierz ciemne, chłodne i dobrze wentylowane miejsce, a bulwy przechowuj w przewiewnych opakowaniach, np. w torbach papierowych lub jutowych workach.

Bulwy z twardą, niezdrapującą się skórką nadają się do przechowywania, a ziemniaki, którym skórka łatwo schodzi pod palcem, lepiej wykorzystać od razu w kuchni.