Brak jednej fazy wymaga ostrożności. Najpierw sprawdź, czy problem dotyczy także sąsiadów, a następnie zgłoś awarię pod numerem 991 albo wezwij elektryka z uprawnieniami SEP. Nie otwieraj rozdzielnicy i nie dokręcaj samodzielnie przewodów.
Jak sprawdzić, gdzie jest awaria?
Zanik fazy oznacza utratę albo znaczny spadek napięcia w jednej z trzech faz oznaczanych jako L1, L2 i L3. To awaria częściowa, dlatego część oświetlenia lub gniazd może nadal działać. Problem bywa widoczny dopiero wtedy, gdy przestaje pracować urządzenie trójfazowe albo urządzenia podłączone do konkretnego obwodu.
W pierwszej kolejności sprawdź, czy prąd jest u sąsiadów. Jeśli w kilku domach lub na całej ulicy występuje podobny problem, prawdopodobna jest awaria sieci operatora systemu dystrybucyjnego. Możesz też sprawdzić internetową mapę bieżących wyłączeń właściwego OSD.
Jeżeli sąsiedzi mają zasilanie, awaria nadal może znajdować się poza domową rozdzielnicą – na przyłączu, w złączu albo na odcinku sieci przed budynkiem. Nie zakładaj więc automatycznie, że problem leży w instalacji wewnętrznej.
Brak jednej fazy nie jest sytuacją, w której warto metodą prób i błędów włączać kolejne urządzenia. Uszkodzona instalacja może stwarzać zagrożenie porażeniem, pożarem i uszkodzeniem sprzętu.
Awaria sieci czy instalacji domowej?
| Objaw | Prawdopodobna przyczyna | Działanie |
|---|---|---|
| Brak zasilania u sąsiadów lub w całej okolicy | Awaria sieci dystrybucyjnej | Sprawdź mapę wyłączeń i zgłoś problem pod numerem 991 |
| Prąd nie działa tylko w części domu | Zadziałanie zabezpieczenia albo usterka instalacji wewnętrznej | Sprawdź położenie zabezpieczeń bez otwierania rozdzielnicy, a przy utrzymującym się problemie wezwij elektryka |
| Brak jednej fazy przy działającym zasilaniu u sąsiadów | Usterka przyłącza, złącza lub instalacji domowej | Zgłoś problem do OSD, a jeśli operator wykluczy awarię sieci, zamów elektryka |
| Migotanie światła w całym budynku, nietypowe napięcia lub buczenie urządzeń | Możliwa awaria przewodu neutralnego albo PEN | Wyłącz zasilanie, jeśli możesz zrobić to bezpiecznie, i pilnie wezwij fachowca |
Co zrobić, gdy awaria jest po stronie operatora?
Numer 991 służy do zgłaszania awarii energetycznych. Połączenie z Pogotowiem Energetycznym jest bezpłatne. Przy zgłoszeniu przygotuj adres obiektu i, jeśli go znasz, numer punktu poboru energii, czyli PPE.
Najważniejsze informacje przekaż w następującej kolejności:
- Podaj dokładny adres, pod którym wystąpił zanik fazy.
- Powiedz, czy problem dotyczy całego budynku, tylko jego części, czy także sąsiednich posesji.
- Opisz objawy, na przykład brak zasilania w części domu, migotanie oświetlenia albo niedziałanie urządzeń trójfazowych.
- Przekaż numer PPE, jeśli znajduje się na fakturze lub w dokumentach dotyczących przyłącza.
Przy masowej awarii nie dzwoń wielokrotnie, jeśli zgłoszenie zostało już przyjęte. Wielokrotne połączenia nie przyspieszą naprawy, a mogą utrudnić obsługę innych zgłoszeń. Jeżeli na mapie wyłączeń nie ma informacji o problemie, zgłoś zanik fazy mimo to, ponieważ uszkodzenie może dotyczyć tylko jednego przyłącza.
Co zrobić, gdy problem jest w domu?
Możesz bezpiecznie sprawdzić jedynie, czy dostępne z zewnątrz zabezpieczenia nie zostały wyłączone. Nie otwieraj rozdzielnicy, nie zdejmuj osłon i nie próbuj dokręcać zacisków. Wewnątrz mogą występować niebezpieczne napięcia także wtedy, gdy część obwodów nie działa.
Samodzielna ingerencja jest szczególnie ryzykowna w starszych instalacjach TN-C. Uszkodzenie lub przerwanie przewodu PEN, który łączy funkcję przewodu ochronnego i neutralnego, może spowodować pojawienie się nieprawidłowych napięć na obudowach urządzeń. W takiej sytuacji dotknięcie sprzętu może skończyć się porażeniem.
Natychmiast przerwij użytkowanie instalacji i nie dotykaj metalowych obudów urządzeń, gdy pojawią się takie objawy:
- światła wyraźnie migoczą albo nagle świecą znacznie jaśniej lub słabiej;
- z gniazd, rozdzielnicy lub urządzeń dochodzi trzask, syczenie albo intensywne buczenie;
- wyczuwasz zapach spalonej izolacji lub widzisz dym;
- na obudowie urządzenia pojawia się napięcie albo zabezpieczenia ponownie wyłączają się po załączeniu.
W takiej sytuacji, jeśli można to zrobić bez dotykania uszkodzonych elementów, odłącz zasilanie głównym wyłącznikiem. Następnie wezwij elektryka z uprawnieniami SEP. Fachowiec ustali, czy uszkodzenie dotyczy zabezpieczenia, przewodów, połączeń, przyłącza albo samej rozdzielnicy. Nie próbuj naprawiać instalacji na podstawie odczytu prostego próbnika czy wskazań przypadkowego miernika.
Jak ograniczyć skutki zaniku fazy?
Jeśli w domu lub zakładzie pracują silniki, pompy, wentylatory albo inne urządzenia trójfazowe, warto zlecić elektrykowi montaż przekaźnika kontroli faz. Monitoruje on obecność i asymetrię napięć, a po wykryciu problemu steruje stycznikiem, który odłącza odbiornik.
Przekaźnik kontroli faz nie zastępuje ochrony nadprądowej. W układach z silnikami stosuje się także wyłącznik silnikowy, który chroni uzwojenia przed przeciążeniem termicznym. Takie zabezpieczenia ograniczają ryzyko przegrzania silnika, jego zatrzymania i kosztownego uszkodzenia podczas zaniku jednej z faz.
