Aksamitka to jednoroczna, łatwa w uprawie roślina, którą najlepiej wysiać na rozsadę w marcu lub kwietniu, a do gruntu przenieść dopiero po 15 maja, czyli po okresie największego ryzyka przymrozków. Potrzebuje słońca, przepuszczalnej gleby i podlewania przy korzeniach, bez moczenia liści.
Jaką aksamitkę wybrać?
Wybór gatunku zależy przede wszystkim od miejsca, w którym roślina ma rosnąć. Niskie odmiany dobrze sprawdzają się w skrzynkach i na obwódkach, a wysokie tworzą tło rabaty lub nadają się na kwiat cięty. Wszystkie aksamitki są w Polsce uprawiane jako rośliny jednoroczne.
| Gatunek | Wysokość | Zastosowanie |
|---|---|---|
| Aksamitka rozpierzchła | około 15–40 cm | Skrzynki balkonowe, niskie rabaty, obwódki i warzywnik |
| Aksamitka wzniesiona | około 40–75 cm, czasem więcej | Rabaty, wysokie obwódki, duże donice i kwiat cięty |
| Aksamitka wąskolistna | około 15–30 cm | Obwódki, pojemniki i niewielkie kompozycje |
Do małych pojemników pasują karłowe odmiany aksamitki rozpierzchłej, takie jak ‘Bolero’, która dorasta do około 20 cm. Na większej rabacie lepiej sprawdzą się odmiany wzniesione, tworzące wyższe kępy.
Jak przygotować rozsadę aksamitek?
Wysiew na rozsadę przyspiesza kwitnienie i pozwala uzyskać mocniejsze rośliny przed rozpoczęciem sezonu. Najlepszy termin to marzec i kwiecień. Wcześniejszy siew wymaga zwykle dodatkowego doświetlania, ponieważ młode rośliny przy niedoborze światła wyciągają się.
Przygotuj lekkie podłoże do siewu i pojemniki z otworami odpływowymi. Nasiona są dość duże, dlatego możesz umieszczać je pojedynczo w małych dołkach. Kolejne etapy wyglądają następująco:
- Wypełnij pojemnik wilgotnym, przepuszczalnym podłożem.
- Umieść nasiona na głębokości około 1 cm i przykryj je cienką warstwą ziemi.
- Ustaw pojemnik w jasnym miejscu, najlepiej na słonecznym parapecie, w temperaturze co najmniej 20°C.
- Podlewaj delikatnie, aby nie wypłukać nasion, i utrzymuj lekko wilgotne podłoże.
- Gdy siewki wytworzą 1–2 liście właściwe, przepikuj je do osobnych doniczek, jeśli rosły zbyt gęsto.
Aksamitki zwykle wschodzą po jednym lub dwóch tygodniach. Zbyt niska temperatura i niedostatek światła wydłużają ten czas. Przed wysadzeniem na zewnątrz rozsada wymaga zahartowania.
Kiedy i jak sadzić aksamitki w gruncie?
Termin 15 maja, znany jako Zimna Zośka, jest bezpieczną granicą dla sadzenia aksamitek w ogrodzie. Rośliny są wrażliwe nawet na niewielki mróz, dlatego wcześniejsze wysadzenie wiąże się z ryzykiem ich zniszczenia. Na balkonie można ustawić je nieco wcześniej, ale tylko wtedy, gdy pojemniki da się szybko przenieść do ogrzewanego miejsca.
Hartowanie powinno trwać około tygodnia. W tym czasie wynoś doniczki na zewnątrz, początkowo na kilka godzin, i ustawiaj je w miejscu zacisznym oraz półcienistym. Stopniowo przyzwyczajaj rośliny do wiatru, niższej temperatury i silniejszego słońca.
Przed sadzeniem przygotuj stanowisko według kilku zasad:
- Światło – wybierz miejsce słoneczne lub lekko półcieniste, ponieważ w głębokim cieniu aksamitki słabo rosną i kwitną.
- Gleba – zapewnij podłoże przepuszczalne, umiarkowanie żyzne i bogate w próchnicę. Najczęściej dobrze sprawdza się pH około 6–7.
- Rozstawa – niskie odmiany sadź mniej więcej co 20–25 cm, a wysokim pozostaw około 30–45 cm.
- Ochrona – przy zapowiadanych późnych przymrozkach przykryj rośliny agrowłókniną, kartonem lub wiadrem, a pojemniki przenieś pod osłonę.
W ogrodzie aksamitki dobrze znoszą wiatr i miejskie warunki. Na rabacie można łączyć je między innymi z begonią, cynią, lwią paszczą, szałwią błyszczącą, koleusem lub słonecznikiem karłowym. Na balkonie pasują do lobelii i bazylii.
Jak pielęgnować aksamitki?
Podłoże powinno być lekko wilgotne, ale nie mokre. W gruncie podlewaj rośliny co kilka dni, a podczas upałów nawet codziennie, zależnie od szybkości wysychania ziemi. W skrzynkach i donicach woda może być potrzebna częściej, czasem raz lub dwa razy dziennie. Podlewaj przy ziemi, najlepiej rano albo wieczorem.
Nie zraszaj regularnie liści. Wilgotne liście, zwłaszcza przy wysokiej temperaturze i słabej cyrkulacji powietrza, sprzyjają chorobom grzybowym, takim jak szara pleśń. Pomaga konewka bez sitka albo nawadnianie kropelkowe. Jednocześnie nie dopuszczaj do długotrwałego przesuszenia, bo aksamitki tracą wtedy wigor i słabiej kwitną.
Na żyznej glebie rośliny często radzą sobie bez intensywnego nawożenia. Jeśli podłoże jest ubogie, około dwóch tygodni po posadzeniu rozpocznij zasilanie nawozem do roślin kwitnących, najlepiej z przewagą fosforu i potasu. Nadmiar azotu może pobudzić wzrost liści kosztem kwiatów. Przekwitłe kwiatostany można usuwać, szczególnie w przypadku odmian wielkokwiatowych, aby pobudzić roślinę do tworzenia kolejnych pąków.
Korzenie aksamitek wydzielają alfa-tertienyl, substancję ograniczającą rozwój części nicieni glebowych. Dlatego warto sadzić te kwiaty także na obrzeżach warzywnika, między innymi w pobliżu marchwi i buraków.
Charakterystyczny, żywiczno-ziołowy zapach, przez który aksamitki bywają nazywane „śmierdziuchami”, jest naturalną cechą rośliny. Nie oznacza choroby. Ich aromat może zniechęcać niektóre szkodniki, ale nie zastępuje obserwacji roślin. Młode aksamitki mogą być także uszkadzane przez ślimaki.
Aksamitki kwitną zwykle od lata aż do pierwszego przymrozku. Ponieważ nie zimują w gruncie, po zakończeniu sezonu usuwa się je z rabaty, a w kolejnym roku wysiewa nowe rośliny z nasion.
