Jak sadzić szparagi? Poradnik krok po kroku

Chcesz mieć własne, chrupiące szparagi prosto z ogrodu, ale nie wiesz od czego zacząć? Z tego poradnika krok po kroku dowiesz się, jak założyć szparagarnię, dobrać odmiany i poprawnie posadzić rośliny. Dzięki temu twoje szparagi będą plonować obficie przez wiele lat.

Czym są szparagi i jakie odmiany wybrać?

Szparag (Asparagus officinalis) to długo żyjąca bylina z rodziny szparagowatych, uprawiana dla młodych pędów zwanych wypustkami. Jadalną częścią są właśnie te delikatne, wybite z karpy pędy, które ścinasz wiosną, gdy mają kilkanaście–kilkadziesiąt centymetrów długości. Szparagi zielone wybarwiają się, bo rosną nad ziemią i mają dostęp do światła, a szparagi białe są cały czas przykryte glebą, przez co pozostają jasne i łagodniejsze w smaku. Roślina tworzy silny system korzeniowy – korzenie mogą sięgać nawet do ok. 3 m głębokości i rozchodzić się na szerokość około 2–2,5 m, przy czym główna masa korzeni znajduje się mniej więcej na 1 m pod powierzchnią, dlatego szparagarnia to inwestycja na co najmniej kilkanaście sezonów.

Odmiany męskie kontra żeńskie

Najlepsze odmiany do uprawy w ogrodzie

Jeśli planujesz własną szparagarnię, warto od razu postawić na sprawdzone odmiany pochodzące z wyspecjalizowanych hodowli w Holandii czy Niemczech. Dzięki temu uzyskasz stabilne plony, dobrą zdrowotność i wypustki o ładnym kształcie.

• Franklin; typ: męska; kraj: Holandia; plon: wysoki; wymagania glebowe: wysokie; odporność na choroby: dobra; zastosowanie: bielone i zielone.
• Grolim; typ: męska; kraj: Holandia; plon: bardzo wysoki; wymagania glebowe: średnie–wysokie; odporność na choroby: dobra; zastosowanie: bielone / zielone.
• Backlim; typ: męska; kraj: Holandia; plon: wysoki; wymagania glebowe: wysokie; odporność na choroby: dobra; zastosowanie: bielone i zielone plantacje.
• Avalim; typ: męska; kraj: Holandia; plon: wysoki; wymagania glebowe: wysokie; odporność na choroby: średnia–dobra; zastosowanie: szparagi białe i zielone.
• Herkolim; typ: męska; kraj: Holandia; plon: bardzo wysoki; wymagania glebowe: wysokie; odporność na choroby: dobra; zastosowanie: bielone i zielone, szczególnie na stanowiskach intensywnie nawożonych.
• Gijnlim; typ: męska; kraj: Holandia; plon: bardzo wysoki; wymagania glebowe: średnie–wysokie; odporność na choroby: dobra; zastosowanie: uniwersalne, bielone i zielone, często wybierana do ogrodów.
• Eposs; typ: dwupienna; kraj: Niemcy; plon: średni–dobry; wymagania glebowe: średnie; odporność na choroby: wysoka, szczególnie na szarą pleśń; zastosowanie: bielone i zielone.
• Huchel’s Alpha; typ: dwupienna; kraj: Niemcy; plon: średni; wymagania glebowe: średnie; odporność na choroby: wysoka; zastosowanie: głównie uprawa amatorska na bielone i zielone wypustki.
• Schwetzinger Meisterschuss; typ: dwupienna; kraj: Niemcy; plon: średni; wymagania glebowe: średnie; odporność na choroby: bardzo dobra; zastosowanie: wysokiej jakości wypustki bielone i zielone.
• Ravel; typ: męska; kraj: Holandia; plon: wysoki; wymagania glebowe: średnie; odporność na choroby: dobra; zastosowanie: głównie zielone wypustki do uprawy amatorskiej.

Jak przygotować stanowisko i glebę do sadzenia szparagów?

Szparagarnia zostanie z tobą na długo, dlatego wybierz miejsce bardzo świadomie. Uprawa powinna być założona w pełnym słońcu, na stanowisku ciepłym i osłoniętym od zimnych wiatrów, szczególnie wschodnich i północnych. Unikaj zagłębień terenu, gdzie stoi woda, oraz gleb ciężkich i zaskorupiających się, bo wtedy karpy szparagów łatwo gniją i rośliny szybko wypadają z uprawy.

Szparagi możesz trzymać na jednym miejscu 10–20 lat, więc nie sadź ich tam, gdzie w ciągu kilku sezonów planujesz budowę, altanę, nowy podjazd lub duże drzewa. Gleba powinna być wcześniej przygotowana głęboko i równomiernie, najlepiej jeszcze jesienią, tak aby system korzeniowy mógł swobodnie sięgać w głąb i wykorzystywać wodę oraz składniki pokarmowe z dużej objętości podłoża.

Wymagania glebowe i optymalne ph (6,0–7,5)

Szparagi najlepiej rosną na glebach piaszczysto-gliniastych, przepuszczalnych, ale jednocześnie zatrzymujących wilgoć. Optymalny odczyn to pH w zakresie 6,5–7,5, choć roślina poradzi sobie także przy 6,0, jeśli zadbasz o wapń. Glebę pod szparagami dobrze jest spulchnić na głębokość co najmniej 30–40 cm, a na lżejszych stanowiskach można wejść jeszcze głębiej, żeby zachęcić korzenie do schodzenia w dół. Na podłożach bardzo lekkich warto zwiększyć zawartość próchnicy, docelowo do około 2–3% w warstwie ornej.

Na ziemiach ciężkich i zalewanych pojawiają się zawsze te same problemy: rośliny słabo rosną, pędy są cienkie, a karpy stopniowo gniją. Objawia się to więdnięciem i brunatnieniem pędów, a potem całkowitym zamieraniem części roślin już w pierwszych latach uprawy.

• preferowane pH 6,0–7,5, optymalnie 6,5–7,5, z dobrą zawartością wapnia,
• tekstura: gleba piaszczysto-gliniasta, przewiewna, bez zastoisk wody,
• spulchnienie podłoża: minimum 30–40 cm, głębiej na glebach lżejszych,
• próchnica: dobrze, gdy wierzchnia warstwa ma ok. 2–3% materii organicznej,
• na glebach ciężkich i podmokłych częste jest gnicie karp, słaby rozwój i żółknięcie pędów.

Nawożenie i poprawki przed sadzeniem (obornik 20–40 kg/100 m2)

Przed posadzeniem szparagów warto porządnie „nakarmić” glebę, ale z głową, żeby nie przesadzić z azotem. Najlepszy efekt daje połączenie nawozów organicznych z mineralnymi oraz korekta pH, jeśli podłoże jest zbyt kwaśne. Dobrze wykonane przygotowanie jesienią sprawi, że wiosną pozostanie ci tylko sadzenie karp szparagów.

• Obornik – dawka ok. 20–40 kg/100 m², stosowana jesienią w roku poprzedzającym sadzenie, najlepiej dobrze rozłożony obornik bydlęcy lub Obornik granulowany Target na glebach ubogich.
• Kompost – kilka centymetrów warstwy kompostu na całej powierzchni poprawia strukturę, zwiększa próchnicę i pomaga utrzymać wilgoć.
• Wapnowanie – gdy pH spada poniżej 6,0, zastosuj nawóz wapniowy, np. Dolomit ogrodniczy Target, ale oddziel ten zabieg od obornika minimum o kilka miesięcy.
• Spulchnienie / przekopanie – głębokie przekopanie lub praca glebogryzarką jesienią, a wiosną lekkie wyrównanie i rozbicie brył; w razie potrzeby powtórz płytkie spulchnienie 1–2 razy.
• Badania gleby – przed założeniem szparagarni zbadaj pH oraz zawartość P, K i Mg, żeby dobrać dawki nawozu mineralnego, np. Nawozu granulowanego do warzyw Target.

Jak wybrać materiał sadzeniowy – karpy czy sadzonki?

Masz do wyboru sadzonki szparagów z nasion lub gotowe karpy szparagów, czyli dobrze rozwinięte części podziemne z silnymi korzeniami. Od tego wyboru zależy, ile zapłacisz na start, jak szybko doczekasz się pierwszych zbiorów i ile pracy poświęcisz na produkcję roślin. Karpy są droższe, ale pozwalają szybciej ciąć wypustki, sadzonki z nasion są tańsze, za to wymagają dłuższej pielęgnacji i cierpliwości.

Zalety i wady karp

Zalety i wady sadzonek z nasion

Jeżeli lubisz samodzielnie produkować rośliny i masz czas na prowadzenie rozsadnika, możesz postawić na Nasiona szparagów i własne sadzonki szparagów. To rozwiązanie bardziej pracochłonne, ale tańsze i pozwalające szybko zwiększyć liczbę roślin, szczególnie gdy planujesz większą szparagarnię.

• czas oczekiwania na zbiory – pierwsze wypustki do delikatnego zbioru zwykle po 2–3 latach, pełne plonowanie od 4. sezonu uprawy,
• koszty – nasiona i siewki są dużo tańsze od karp, łatwiej obsadzić większą powierzchnię niewielkim kosztem,
• zalety – możesz sam wybrać odmiany, uzyskać dużą liczbę młodych roślin i stopniowo powiększać szparagarnię,
• trudności – potrzebny jest rozsadnik, przerzedzanie siewek, staranne odchwaszczanie i częste podlewanie, ryzyko słabego ukorzenienia przy zaniedbaniach,
• kryteria jakości siewek – wybieraj siewki mocne, bez przebarwień, z zdrowymi, białymi korzonkami i krótkimi, ale grubymi pędami nadziemnymi.

Jak sadzić szparagi krok po kroku – odległości, głębokość i terminy?

1. Jesienią przed planowanym sadzeniem przygotuj stanowisko: przekop glebę głęboko, wprowadź obornik 20–40 kg/100 m² lub kompost i wykonaj ewentualne wapnowanie, jeśli pH jest poniżej 6,0; wiosną dokładnie usuń chwasty z całej powierzchni.
2. Sadzenie zaplanuj od końca marca do połowy kwietnia, kiedy gleba rozmarznie, ogrzeje się i nie jest już nadmiernie mokra – optymalnie, gdy temperatura podłoża wynosi około 8–10°C, a prognozy nie zapowiadają długotrwałych przymrozków.
3. Wyznacz linie rzędów i wykop bruzdy: dla karp szparagów na bielone wypustki rowy o głębokości 25–30 cm i szerokości około 40 cm, dla uprawy na szparagi zielone możesz zrobić płytsze bruzdy, jedynie 10–15 cm.
4. Na dnie głębszych rowów usyp kopczyki ziemi o wysokości około 10 cm w odstępach co 40–50 cm, rozłóż korzenie karp wachlarzowato na boki, a pąki skieruj ku górze, żeby wypustki rosły prosto ku powierzchni.
5. Zachowaj odpowiednie odległości: między rzędami 120–150 cm w uprawie na zielone wypustki i 150–170 cm przy planowanym bieleniu, w rzędzie od 30 do 50 cm, a przy jednorocznych karpach najlepiej 40–50 cm.
6. Po ustawieniu karp przysyp je ziemią tak, aby nad pąkami znalazło się tylko 5–10 cm warstwy gleby, resztę rowu dosypuj stopniowo w ciągu sezonu, w miarę jak rośliny rosną, aż osiągniesz docelową głębokość.
7. Dla szparagów bielonych usyp wysokie wały ziemne nad rzędami najpóźniej w chwili pojawienia się pierwszych wypustek, formując grzbiety o wysokości kilkunastu–kilkudziesięciu centymetrów, żeby odciąć światło od rosnących pędów.
8. Bezpośrednio po posadzeniu podlej rzędy obficie, tak aby woda dotarła głęboko do karp, a przez pierwsze tygodnie pilnuj regularnego nawadniania – szczególnie na lżejszych glebach i w czasie suszy, bo młode rośliny źle znoszą przesuszenie.

Jak pielęgnować szparagi w pierwszych latach?

• odchwaszczanie – przez pierwsze 1–2 lata usuwaj chwasty często i płytko, przynajmniej co kilka tygodni, bo konkurencja o wodę i składniki szybko osłabia młode karpy szparagów,
• nawożenie – jesienią przed sadzeniem wprowadź obornik 20–40 kg/100 m², a w kolejnych sezonach co 3 lata powtórz nawożenie organiczne; raz w sezonie, wczesną wiosną lub po zakończeniu zbiorów, podaj nawóz mineralny z fosforem i potasem, np. Nawóz granulowany do warzyw Target,
• podlewanie – szczególnie dbaj o wilgotność w pierwszych tygodniach po posadzeniu i w czasie długich susz, podlewając rzadziej, ale obficie, tak aby woda wsiąkała głęboko,
• pielęgnacja pędów po zbiorach – po zakończeniu wiosennego cięcia pozwól roślinom rosnąć swobodnie, bo wysoki, „pierzasty” łan buduje zapasy w karpie i decyduje o plonie w kolejnym roku,
• przycinanie jesienne – gdy pędy zżółkną i zaschną, zetnij je nisko przy ziemi i usuń z działki, ograniczając źródło infekcji grzybowych,
• ochrona zimowa – w strefach chłodniejszych rozłóż nad rzędami warstwę liści, kompostu lub słomy, poprawiając zimowanie karp,
• podwiązywanie i ochrona przed wiatrem – przy silnych wiatrach rozważ ustawienie palików i przewieszenie sznura wzdłuż rzędów, żeby wysokie pędy się nie łamały,
• monitoring szkodników – obserwuj rośliny pod kątem poskrzypki szparagowej, mszyc i szkodników glebowych; przy masowym wystąpieniu usuwaj porażone fragmenty, stosuj płodozmian i popraw wietrzenie plantacji,
• kontrola chorób – przy pierwszych objawach rdzy, szarej pleśni czy plamistości usuwaj porażone pędy, jesienią dokładnie sprzątaj resztki, a profilaktycznie możesz stosować biopreparaty, np. Biosept Active lub Polyversum WP; w razie silnego porażenia sięgnij po dopuszczone środki, takie jak Amistar 250SC czy Switch 62,5WG.

Jeśli pod koniec drugiego sezonu rośliny nie osiągają około 150 cm wysokości i nie mają po kilka grubych pędów, odłóż pierwszy zbiór szparagów o rok, żeby karpy zdążyły się wzmocnić.

Jak i kiedy zbierać oraz przechowywać szparagi?

Na pierwsze poważniejsze zbiory z własnej szparagarni zwykle możesz liczyć w 3. roku uprawy, choć przy bardzo silnych karpach dwuletnich niewielkie cięcie bywa możliwe już w 2. sezonie. Do rozpoczęcia zbiorów kieruj się stanem roślin: pojedyncze egzemplarze powinny osiągać około 150 cm wysokości i tworzyć przynajmniej po kilka grubych pędów w poprzednim roku. Główny sezon cięcia trwa od końca kwietnia do końca maja, a na dojrzałych plantacjach w dobrych latach do początku–połowy czerwca; zbiory kończ najpóźniej około 20 czerwca, żeby rośliny miały czas na odbudowę.

• rozpoczynaj zbiór, gdy pędy mają 15–25 cm długości, najczęściej najlepsze są wypustki powyżej 20 cm,
• ścinać najwygodniej ostrym, wąskim nożem tuż przy nasadzie wału lub powierzchni ziemi, prowadząc nóż lekko ukośnie,
• przy szparagach zielonych wystarczy jeden zbiór dziennie, zwykle rano o stałej porze, aby wypustki nie zdążyły zdrewnieć,
• szparagi bielone warto zbierać dwa razy dziennie, bo wybite ponad wał pędy szybko zielenieją i tracą handlową jakość,
• jeśli zauważysz wyraźne osłabienie przyrostu, coraz cieńsze wypustki lub ich mniejszą liczbę, przerwij zbiory wcześniej w danym sezonie.

Świeżo ścięte szparagi są bardzo delikatne i szybko więdną, dlatego od razu po cięciu przenieś je w chłód. Najlepiej schładzać pędy możliwie szybko i przechowywać w temperaturze około 0–2°C przy wilgotności 90–95%, np. w chłodni lub bardzo chłodnej piwnicy. W warunkach domowych przechowuj wiązki pionowo w lodówce, końcówkami w dół, ewentualnie z wilgotną ściereczką na dolnej części. Najsmaczniejsze są szparagi zjedzone w ciągu 1–2 dni, choć w chłodzie można je trzymać kilka dni, do około tygodnia. Przed schłodzeniem wyrównaj końcówki, zwiąż pędy w pęczki i nie zwlekaj z włożeniem ich do chłodnego, zacienionego miejsca.

Wydłużanie zbiorów po 20 czerwca powoduje wyraźne osłabienie karp i słabsze plony w kolejnym roku, a świeżo ścięte wypustki zawsze jak najszybciej schładzaj, bo wysoka temperatura w pierwszych godzinach po cięciu mocno pogarsza ich jakość.